اختلال جهانی مایکروسافت: خطای صفحه آبی مرگ ۸.۵ می‌لیون سیستم را فلج کرد

افراد فکر نمی‌کردند که پای اختلال‌های سیستمی به یکی از بزرگ‌ترین شرکت‌های فناوری باز شود. جهان از مشکل مایکروسافت و نمایش خطای معروف به صفحه آبی مرگ بر روی نزدیک به ۸.۵ می‌لیون سیستم شوکه شد و ایرانیانی که می‌پنداشتند پیام سیستم قطع است تنها بر سر آن‌ها نازل می‌شود، فهمیدند که این درد گاهی مشترک است.

جمعه سیاه

چند دقیقه پس از ساعت یک بامداد به وقت ایران در جمعه گذشته، جهان با یک خطای مشترک روبرو شد. از کارمند یک بانک در استرالیا تا مسئول خطوط هوایی ترکیه و بورس لندن، همه با شگفتی به مانیتور‌های خود که با رنگ آبی تسخیر شده بودند خیره ماندند و در لحظات اول گمان نمی‌کرد هزاران نفر دیگر در سراسر جهان در همان لحظه گیج و منگ به صفحه نمایش خود نگاه کنند.

خطای صفحه آبی مرگ نشان‌دهنده یک خطای بحرانی است و مایکروسافت به شکلی سیستم‌عامل‌های خود را طراحی کرده که در مواجهه با مشکلی بحرانی، برای جلوگیری از صدمه به سخت‌افزار‌ها، فعالیت سیستم را متوقف و سپس مشکل را بررسی کند.

اما توقف برای شناسایی مشکل، خود به یک بحران جهانی تبدیل شد تا حدی که به گفته المیادین، شرکت مایکروسافت بیش از ۶۰ می‌لیارد دلار از ارزش سهام خود را از دست داد و این زیان مالی جدا از خسارات می‌لیاردی بود که به شرکت‌های بین‌المللی تحمیل شد.

صحنه‌های شگفت در زمان بحران

اختلال مایکروسافت صحنه‌های عجیبی را رقم زد که باور آن در سال ۲۰۲۴ مقداری سخت است. مسافران به جای تماشای مانیتور‌های غول‌پیکر فرودگاه‌ها، خود را به هر جان کندنی رساندند تا به تخته‌های سفید رنگ برسند و از زمان پرواز خود از روی نوشته‌های دستی مطلع شوند. این صحنه را می‌توان به یکی از صحنه‌های آخرالزمانی فیلم‌های هالیوودی تشبیه کرد، اما همه این اتفاقات در دنیای واقعی رخ داد.

هر شرکت جهانی و مشتریانی که به نوعی وابسته به مایکروسافت بودند، روایت‌های خاصی از آن روز دارند. برای مثال مسافران فرودگاه بین‌المللی لس‌آنجلس که پرواز‌های آن‌ها با تأخیر مواجه شده بود، ناچار شدند چمدان‌های خود را به جای بالش و لباس‌های سفر به جای روانداز استفاده کنند تا سایه آن روز بحرانی از سرشان دور شود.

این دردسر محدود به فرودگاه‌ها و بیمارستان‌ها نبوده و پای بحران به رسانه‌ها هم رسید. در کمال شگفتی برخی از رسانه‌های تصویری استرالیا، برنامه‌های تلویزیونی خود را با پس‌زمینه مانیتور‌های اسیر شده در خطای مرگ آبی پخش کردند.

مردم آفریقای جنوبی نیز آن روز هنگامی برای انجام کار‌های روزمره به شهر رفتند، دیدند که با کارت‌های بانکی خود نمی‌توانند کاری انجام دهند، زیرا آن‌ها نیز به علت قطع اتصال با بانک به یک کارت بی‌ثمر تبدیل شده بودند و نمی‌توانستند هزینه خرید غذا، بنزین و موارد دیگر را پرداخت کنند.

از قطع شدن گریزی نیست

تشکیل قطعی در خدمات‌رسانی شرکت‌های فناوری عامل‌های عمدی (بیرونی) و غیر‌عمدی دارد. گاهی سایت‌ها و شرکت‌ها به دلیل درگیری با هکر‌ها یا قطع عمدی این‌ترنت نمی‌توانند مانند پیش کار کنند. این شکل قطع خدمات را نمی‌توان به راحتی تحلیل کرد چون بازیگر‌های گوناگون و خارج از زیرساخت‌های شرکت‌ها در آن نقش دارند.

قطع خدمات به دلایل غیر‌عمدی اما مساله‌ای است که سخنان بسیاری برای گفتن دارد، چون باید پذیرفت که در دنیای فناوری هم تا این مدت همه اتفاقات پیش‌بینی‌شده، پیش نمی‌روند و گاهی یک خطای فنی کوچک تبدیل به قطع سرویس‌دهی به مشتری‌ها و حتی به بحرانی همانند ماجرای مایکروسافت می‌شود. موضوعی که مارک لوید، مدیر واحد تجاری در شرکت خدمات فناوری اطلاعات UK نیز در زمان وقوع بحران مایکروسافت به آن اشاره کرد.

به گفته او قطع شدن اطلاعات در سراسر جهان به علت یک دعوا جمعی گزارش شده است. این قطع برق یادآوری بزرگی از وابستگی جهان به خدمات ابری است. از ابزار‌های منفعت‌وری تا زیرساخت‌های حیاتی، بخش بزرگی از تکنولوژی بر روی سیستم‌عامل‌های ابری کار می‌کند. این قطع برق قدرتی عظیم را مشخص می‌کند که به این خدمات می‌رسد. حتی بزرگ‌ترین غول‌های فناوری هم در برابر اختلال مصون نیستند و نیاز به برنامه‌های قوی برای تخلیه و بازیابی فاجعه در سراسر هیئت مدیره از هر زمان دیگری در این روز و سن مهم‌تر است.

شگفت‌ترین اختلال تاریخ

اختلال جهانی مایکروسافت باعث شد تا بسیاری خاطره تلخ خطای هزاره که در سال ۲۰۰۰ اتفاق افتاد را در ذهن مرور کنند و به خود بگویند بحران مایکروسافت اولین مشکل نبوده و آخرین هم نخواهد بود.

سال ۲۰۰۰ خطای هزاره یا به این علت رقم خورد که کامپیوتر‌های قدیمی‌تر حافظه خود را فقط با شمارش دو رقم آخر هر سال ذخیره می‌کردند. به همین علت سیستم‌ها نمی‌توانستند تفاوتی بین سال‌های ۱۹۰۰ و ۲۰۰۰ قائل شوند و همین امر خطا‌های غیر‌قابل‌تصوری را در پی داشت.

تخمین‌های جهانی شرکت گارتنر، یک شرکت پژوهشی آمریکایی، در آن زمان نشان داد که حل بحران هزینه‌ای بالغ بر ۳۰۰ تا ۶۰۰ می‌لیارد دلار در جهان به همراه داشت و برخی تخمین‌های دیگر هزینه‌ها را تا ۸۲۵ می‌لیارد دلار گزارش دادند. تنها آمریکا نزدیک به ۱۰۰ می‌لیارد دلار و هزاران نفر‌ساعت برای حل باگ هزینه کرد.

اکنون این اختلال را در کنار اختلال فنی بگذارید که دنیا در سال ۲۰۳۸ انتظار آن را می‌کشد. آنچه متخصصان حوزه فناوری توضیح می‌دهند، ۱۴ سال پس از این تاریخ نیز سیستم‌ها و نرم‌افزار‌هایی که از شکل خاص ساعت سیستمی استفاده می‌کنند، کارشان پیچیده و حتی احتمالا مختل خواهد شد.

احتمالا باید پذیرفت که در دروست وسط همه این فناوری‌های پیشرفته و خدماتی آنلاینی که هر روز زندگی را برای ما راحت‌تر می‌کنند، گاهی خطا‌های فنی برای زمانی مختصر امکان دسترسی را قطع می‌کنند و این قضیه محدود به جغرافیای خاصی همانند ایران و خاورمیانه نیست، بلکه کل جهان درگیر آن است.