فعالان اقتصادی چه نگاهی به ابزارهای مالی دارند؟ – تجارت نیوز_خبردار

به نقل از خبردار، نزديك به چهار سال از انتشار کردن اوراق قدم «اوراق گواهي اعتبار مولد» به گفتن يكي از ابزارهای مالی سرمايه‌اي مي‌گذرد ولي از نگاه فعالان اقتصادي قسمت خصوصي اين اوراق نتوانسته موفق عمل كند. زيرا بازار‌پذيري نداشتند. برخي فعالان اقتصادي براين باورند قسمت خصوصي از سر ناچاري از برخي اين ابزارها منفعت گیری مي‌كند. به تعبير ديگر اين ابزارها به گفتن آخرين گزينه‌اي می باشند كه فعالان اقتصاد از آنها منفعت گیری مي‌كنند. چون اين آمار‌ها حتي از سوي بانك مركزي و اركان دولت كه ابزارها را طراحي كردند؛ زير سوال است. اين نوشته را آمارها نيز نشان مي‌دهد.

بر پایه آمارهاي استخراج شده از سوي اتاق بازرگاني تهران، حجم اوراق قدم در ۱۲ ماه قبل به نزدیک به ۶۰ ميليارد تومان رسيده كه نسبت به سال‌هاي قبل كاهش قابل‌توجهي داشته است. در سال ۱۴۰۲ حجم اين اوراق نزدیک به ۳۷۰۰ ميليارد تومان و در سال ۱۴۰۱ نزدیک به 51 هزار ميليارد تومان بوده است.

نمايندگان بانك مركزي اين آمار را تاييد نمي‌كنند. مطابق اظهار بانك مركزي، عملكرد اوراق قدم در سال 1402 برابر با 12،7 همت می بود.در سال ۱۴۰۳ بهبود معناداري داشته است به‌طوري كه دراین سال نسبت به سال قبل ۶۱.۹ درصد افزايش داشته است. نمايندگان بانك مركزي برپايه اين داده‌ها اعتقاد دارند اگرچه در برهه‌اي از زمان، محدوديت‌هايي از سوي بازار سرمايه بر صدور اين اوراق اعمال شد و كاركرد مورد انتظار محقق نشد، اما اكنون با اصلاح دستورالعمل‌ها، شرايط تسهيل شده است. یقیناً اين داده‌ها در سامانه بانك مركزي به طور رسمي انتشار نشده است.

در رابطه چالش‌هاي ابزارهاي مالي، «مطمعن» با عليرضا توكلي كاشي، عضو كميسيون پول و سرمايه اتاق بازرگاني تهران او مباحثه كرده است.

توكلي پيش از هر چيز درمورد مهم‌ترين ويژگي موفقيت ابزارهاي مالي سخن بگویید مي‌كند. او مي‌گويد: مهم‌ترين ويژگي، هر ابزار مالي بازارپذير بودن آن است. او تاكيد مي‌كند كه بايد اختيار به فعال اقتصادي داده شود كه بتواند ابزار مالي را در نقاط گوناگون زنجيره قیمت توليد منفعت گیری كند. توكلي به توانایی موفق اسناد خزانه اسلامي اشاره مي‌كند و مي‌افزايد از سال ۱۳۹۴ كه منفعت گیری از اسناد خزانه اغاز شده، روال تأمين مالي دولت از اين طريق به‌طور پيوسته رشد كرده و امسال به نزدیک به ۲۰۰ هزار ميليارد تومان رسيده است. او معتقد است كه در کل طي 10‌سال قبل نزدیک به ۱۲۰۰ هزار ميليارد تومان از طريق اين ابزار تأمين مالي صورت گرفته است. اين موفقيت به دليل طراحي مناسب ابزار، شفافيت و بازارپذيري ابزار بوده است.

يكي از نقدهاي فعالان اقتصادي به برخي ابزارهاي مالي حاضر از جمله اوراق قدم عدم پذيرش آنها از سوي نمايندگان دولت هست. آنها براين باور می باشند كه براي موفقيت ابزارهاي مالي بايد به مسائل جانبي همچون ماليات و تامين اجتماعي دقت كرد. توكلي در اين باره مي‌گويد: اگر ما ابزار مالي طراحي كنيم، اما نوشته ماليات را اشکار نكنيم به اين معنی كه هزينه تنزيل اين ابزار مالي مورد قبول سازمان امور مالياتي باشد و همينطور در زمان تنزيل سودي كه به ذي‌سود پرداخت مي‌شود؛ آن سود هم معاف از ماليات باشد.

توكلي بر اين باوراست در اين مسير اگر نوشته كسورات قراردادها كه مربوط به تأمين اجتماعي است روشن نشود، طبيعتا ابزار موفق نمي‌شود. همچنين بايد اشکار شود آيا اين ابزارها به گفتن مطالبات دولت از پيمانكاران پذيرفته مي‌شوند يا نه. او مي‌افزايد اينها همه بخشي از يك بسته می باشند كه بايد همزمان ديده شوند، وگرنه گمان موفقيت ابزار مالي كاهش پيدا مي‌كند.

او به گفتن نمونه اشاره مي‌كند كه در تسويه اسناد خزانه مشكلاتي همانند ماليات و بيمه وجود داشته كه علتشده برخي پيمانكاران از دريافت اين اوراق استقبال نكنند، چرا كه دستگاه‌هاي دولتي امكان كسر سهم ماليات و بيمه در فرآيند تسويه را نداشتند. توكلي معتقد است اين نوع ابهامات اجرايي و مقررات ناقص جهت كاهش رغبت قسمت خصوصي به منفعت گیری از اين ابزارها مي‌شود.

ابزارهاي ناكام مالي

در كدام ابزارهاي حاضر چالش بيشتري وجود دارد و تقاضا كمتر است؟ توكلي در اين باره مي‌گويد اوراق قدم اكنون بازارپذير شده است، اما ابزارهاي ديگر بانك مركزي همانند برات الكترونيك اساسا بازاري ندارند. بانك مركزي حرف های اين ابزارها بايد بين خريدار و فروشنده دو به دو مذاكره شوند، يعني بازار منسجمي برايشان تعريف نكرده است. توكلي تاكيد مي‌كند برات الكترونيك مي‌تواند ابزار خوبي باشد به شرط آنكه بانك مركزي بازارپذير شدن آن را بپذيرد و در غير اين صورت اين ابزار نيز در نهايت مورد استقبال قرار نخواهد گرفت.

او درمورد ادعاي بانك مركزي كه حرف های ابزارهايي همانند برات الكترونيك بيشتر مورد استقبالند، مي‌گويد بله، اما بايد پذيرفت كه ۸۷ درصد تأمين مالي در ايران بانك‌محور است. او معتقد است طبيعي است كه هر ابزاري كه بانك مركزي طراحي كند، با استقبال بيشتري روبه رو شود چون فعالان اقتصادي بانك مركزي را بيشتر مي‌شناسند. او مي‌گويد در بسياري از شهرستان‌ها اصولا ابزارهاي بازار سرمايه شناخته‌شده نيستند.

جاي خالي نقد شوندگي اوراق

اكنون فقط اوراق قدم از نگاه توكلي بازار دارد، اما حتي همين اوراق قدم نيز طي چهار سال اخير با كاهش حجم انتشار کردن روبه رو بوده است كه نشان مي‌دهد مشكلي وجود دارد. نوشته نقدشوندگي اوراق قدم يكي از نقدهاي بسياري از فعالان اقتصادي است . توكلي معتقد است اوراق قدم به سختي قابل نقد شدن است و به دليل مقررات بانك مركزي، گاهي ملزوم است دو تا سه ماه صبر شود. توكلي توضيح مي‌دهد كه در فرآيند واگذاري، نرخ ديسكانت بسيار بالا (تا ۶۰ درصد) تحميل مي‌شود كه عملا جذابيت اين ابزار را كاهش داده است. اين اصطكاك‌ها علتشده است قسمت خصوصي رغبت كمي به منفعت گیری از اين اوراق داشته باشد.در جواب به ادعاي بانك مركزي كه حرف های تقاضا براي اوراق قدم افزايش يافته است، توكلي مي‌گويد بانك مركزي به‌طور رسمي آمار انتشار نمي‌كند و فقط در قالب مصاحبه‌هاي رييس كل يا مديران اين اطلاعات حرف های مي‌شود. او معتقد است آمار يعني عدد و رقمي كه به طور رسمي در سايت مرجع آماري همانند مركز آمار، بانك مركزي، وزارت صمت يا گمرك انتشار شود. تنها آماري كه وجود دارد مربوط به اوراقي است كه در بورس‌ها پذيرفته شده‌اند. توكلي تاكيد مي‌كند اگر اوراق قدم انتشار شده ولي در بازار پذيرش نشده، يعني قابليت نقدشوندگي ندارد و به گمان زیاد مورد استقبال بازار قرار نگرفته است، چون اگر بازار آن را مي‌پذيرفت، بورس هم آن را پذيرش مي‌كرد.او براين باور است كه بانك مركزي هدفش را كمك به قسمت خصوصي اظهار كرده اما اين كمك بايد با روش درست و ملموس باشد. توكلي تاكيد مي‌كند كه بانك مركزي مي‌گويد مي‌خواهد به قسمت خصوصي كمك كند اما با روشي ديگر. او مي‌گويد مفهوم زنجيره قیمت را هم قبول دارد اما سوال اين است كه آيا واقعا اين كمك اتفاق افتاده يا نه؟ بايد از فعالان اقتصادي، شركت‌ها و صنايع پرسيد كه آيا واقعا به آنها كمكي شده و اگر شده، چه مقدار بوده است.

منبع: مطمعن