اخراج کارگران در سال‌های پایانی کار: بازنشستگی با حقوق بیکاری و کاهش شدید مستمری

کارفرمایان به طور مداوم در جستجوی نیروی کار تازه‌وارد و ارزان‌قیمت هستند و هر‌گونه امکاناتی را برای خلاص شدن از کارکنان باتجربه به کار می‌برند. در ساختاری که کارگر فاقد حقوق پایه و تشکل‌های مستقل است و تنها می‌تواند بله بگوید، او در چاه تعدیل می‌افتد و تا پایان عمر راهی برای رهایی از این وضعیت نیافته است.

بدبختی بزرگ‌تر از این قابل تصور نیست که کارگری با ۲۸ سال سابقه کار و درآمد مناسب، در دو سال باقی‌مانده تا بازنشستگی با اخراج ناگ‌هانی روبرو شود. این اخراج یا تعدیل در دو سال پایانی اشتغال، سرنوشت کارگران را به ناکجا می‌کشاند. کارگری که محاسبه می‌کرد مستمری بازنشستگی‌اش بر اساس می‌انگین حقوق دو سال آخر خواهد بود، ناگ‌هان تمام محاسباتش برهم می‌ریزد. صبحی مانند روز‌های دیگر برای کار به سر می‌رود اما کارفرما بی‌اعلام قبلی خبر می‌دهد که به دلیل نیروی مازاد، او تعدیل شده است. هیچ توضیحی داده نمی‌شود که چرا کارگری که یک سال یا شش ماه دیگر بازنشست می‌شود، اخراج می‌گردد، در حالی که این تصمیم معادلات زندگی او و خانواده‌اش را به هم می‌ریزد.

روایت محمد از کوره ذوب تا بیمه بیکاری

محمد، کارگر متخصص کوره‌های ذوب مجتمع فولاد قروه، از خاطرات خود روایت می‌کند. در سال‌های پایانی دهه ۹۰، این مجتمع با تصمیم ناگ‌هانی سهامداران اصلی تعطیل شد. محمد بیش از یک سال تا بازنشستگی فرصت داشت و حقوقی بیش از دو برابر حداقل دستمزد دریافت می‌کرد. او ناچار شد به بیمه بیکاری پناه ببرد و می‌گوید هیچ مصیبتی سنگین‌تر از بازنشستگی با طعم تلخ بیمه بیکاری وجود ندارد.

مکانیزم محاسبه مستمری و تاثیر بیمه بیکاری

حقوق بازنشستگی بر پایه می‌انگین حقوق دو سال آخر پیش از بازنشستگی محاسبه می‌شود. اگر در این دو سال کارگر از بیمه بیکاری منفعت بگیرد، مقرر ناچیز بیکاری (۵۵ درصد می‌انگین حقوق) در محاسبه مستمری نقش دارد و مستمری دریافتی به می‌زان قابل توجه‌ی کاهش می‌یابد. کارشناسان روابط کار معتقدند افرادی که دو سال با بازنشستگی فاصله دارند و حقوقشان بالا‌تر از سقف بیمه بیکاری است، نباید از این بیمه استفاده کنند. اما این نباید برای کارفرمایان معنایی ندارد؛ آن‌ها هر زمان و به هر بهانه‌ای که می‌خواهند، کارگران را به بهانه نیروی مازاد و تعدیل اخراج می‌کنند و نه کارفرما و نه ادارات کار اهمیتی به پیامد‌های این اخراج برای آینده کارگر نمی‌دهند.

مقرر بیمه بیکاری ۵۵ درصد می‌انگین حقوق و دستمزد بیمه‌شده است که برای افراد تحت تکفل به ازای هر نفر ۱۰ درصد و حداکثر برای چهار نفر افزایش می‌یابد. این رقم وقتی مبنای محاسبه مستمری می‌شود، حقوق بازنشستگی را تا سطح حداقل یا زیر آن می‌کشاند. برای کارگر متخصصی که عمری حقوق بالا داشته، این مستمری ناچیز مصیبتی تمامعیار و جبران‌ناپذیر است.

رهمن پرداخت صوری برای حفظ سطح حقوق

رحمان، همکار محمد در همان مجتمع فولادی، نیز نزدیک یک سال تا بازنشستگی فاصله داشت. او می‌گوید ناچار شد به طور صوری پولی به کارفرمای دیگر بپردازد تا در ماه‌های باقی‌مانده، حق بیمه بالا‌تر از حداقل برایش رد شود. او تأکید می‌کند پشتک وارو زدم و پول از جیب دادم تا توانستم با حقوقی تقریبا برابر با حقوق خودم بازنشست شوم.

مریم سی سال کارگری، شش ماه به پایان، منحل شدن شرکت

مریم، زن سرپرست خانوار که سال‌ها در یک شرکت تولیدی کار کرده، سرنوشت مشابه‌ی دارد. او در نهایت نتوانست حق خود را بگیرد و با بیمه بیکاری بازنشست شد. مریم می‌گوید شرکت شش ماه مانده به بازنشستگی ما اظهار انحلال کرد و ما را اخراج کرد. به در و دیوار زدیم، وکیل گرفتیم، شکوائیه به اداره کار نوشتیم اما هیچ‌کدام نتیجه نداد؛ کارفرما نیرومند‌تر بود. زیاد از ما با بیمه بیکاری بازنشست شدیم؛ در حق ما ظلم شد. سی سال کارگری کرده بودیم و شش ماه به آخر کار، شرکت را منحل کردند، سپس از چند هفته وسط همان شرکت دیوار کشیدند و با نام دیگر کار را ادامه دادند؛ فقط ما در آتش سوختیم، بی‌جرم. این زن کارگر تا آخر عمر باید با مستمری بسیار کمتر از استحقاق خود زندگی کند و هیچ‌کس به دادش نخواهد رسید.

سازمانده‌ی ضعیف و قدرت یک‌طرفه کارفرما

کارگران به امید بازنشستگی سال‌ها کار سخت را تحمل می‌کنند و تلاش می‌کنند پله‌پله در نردبان پیشرفت بالا روند، اما فقدان تشکل‌های مستقل و قوی، ترویج قرارداد‌های موقت و همه‌جانبه بودن کارفرما در محیط کارگاه، مسیر را مسدود می‌کند و امید‌ها را نابود می‌سازد. غول اخراج همیشه در کمین است، حتی وقتی کمتر از یک سال تا بازنشستگی باقی مانده باشد.

کارفرمایان مدام به دنبال نیروی کار تازه و ارزان هستند و هر‌گونه راهی برای خلاص شدن از نیرو‌های قدیمی می‌یابند. در این ساختار بی‌حقوقی و بی‌تشکلی، کارگر تنها می‌تواند بله چشم‌گو باشد و قدرت تعیین سرنوشت خود را ندارد. او در چاه تعدیل می‌افتد و تا آخر عمر طناب نجاتی برای رهایی از این چاه نیافته است. مریم تا پایان عمر با مستمری کمتر از حداقل زندگی می‌کند، چندرغازی که به آب باریکه هم نمی‌رسد. این زن رانده از همه جا می‌پرسد چرا سزای سی سال کارگری، آخر کار این شد؟

منبع ایلنا