آیا خودرو مجدداً به بورس کالا برمیگردد

آیا خودرو مجدداً به بورس کالا برمیگردد؟ راهکار مقابله با واسطهگری و زیانسازی, ارائه خودرو در بورس کالا طی سالهای اخیر با رشد قابلتوجهی روبرو شده بود و حجم معاملات سالانه این بازار را به بالای ۱۵۰ میلیون تن رسانده بود. با این حال، از یک سال و نیم پیش عرضه ماشین در این بورس متوقف شده است.

در حالی که بورس کالا میتواند میزبان محصولات متنوع از جمله خودروهای صفر کیلومتر داخلی و وارداتی باشد و کل اقتصاد کشور از منافع این مکانیزم بهرهمند شود. اکنون پرسش اصلی این است که آیا ماشین مجدداً به بورس کالا بازمیگردد و از صنعت ماشینسازی و خود بورس پشتیبانی میکند؟ نقش محوری بورس کالا در حذف واسطهها یکی از رسالتهای اساسی بورس کالا، حذف واسطههای غیرضروری در بازارها است.

در حوزههای مختلف داشته باشد که ریشه مخالفتهای آنها به منافع این واسطهها برمیگردد.

چالشهای حقوقی و تصمیمگیریهای متضاد درباره عرضه خودرو در نیمه بهمن ماه ۱۴۰۱، شورای رقابت اطلاعیهای مبنی بر توقف عرضه خودرو در بورس کالا صادر کرد. اما تنها چند روز بعد، اعضای شورای عالی بورس با اکثریت آرا تصمیم گرفتند تا عرضه خودرو ادامه یابد.

این اقدام باعث شد نه تنها خودروهای وارداتی، بلکه گمانهزنیها درباره لغو عرضه خودروهای داخلی نیز آغاز شد. سخنگوی کمیسیون اقتصادی مجلس در آن زمان تأکید کرد که مصوبه هیات وزیران به معنای حذف عرضه ماشین داخلی در بورس کالا نیست.

پیگیری سازمان بورس برای بازگرداندن خودرو به حلقه معاملات با گذشت یک سال و نیم از توقف عرضه، رئیس سازمان بورس پس از بازدید از بورس کالای ایران و خزانه طلای بازار اندوخته، خواستار پذیرش مجدد خودرو در بورس شد.

وقتی ماشینی در کارخانه ۵۰۰ میلیون تومان فروخته میشود اما در بازار آزاد به ۸۰۰ میلیون تومان میرسد، ما با هزینه واسطهگری روبرو هستیم، نه هزینه معاملاتی. بورس کالا میتواند مکانیزمی فراهم کند تا تولیدکننده و مصرفکننده با قیمتی منصفانه معامله کنند. حفظ منافع سهامدار و خروج خودروسازان از زیاندهی مقصد سازمان بورس از حمایت از عرضه خودرو، حفظ حق سهامداران و خارج کردن خودروسازان از حالت زیاندهی بوده است.

سازمان بورس با این دیدگاه که خودروسازان بایستی از محل فروش سود منطقی داشته باشند، مخالفتی با عرضه محصولات خودرویی در بورس ندارد. در مقابل، برخی نمایندگان مجلس با استدلال اینکه عرضه در بورس باعث افزایش شدید قیمت شده، با این رویکرد موافق نبودند و معتقد بودند مردم نباید هزینه ناکارآمدی مدیریت را بپردازند.

مزایای مکانیزم فروش خودرو از طریق بورس کالا ارائه خودرو در بورس کالا فرآیند قرعهکشی را حذف میکند و قیمتها بر اساس مکانیزمهای رقابتی بازار تعیین میشوند، که اطمینان خریداران را در قبال عدالت فرآیند تضمین میکند. همچنین، ابزارهای مالی بورس کالا مانند اوراق سلف موازی، امکان افزایش پیشفروش را برای خودروسازان فراهم میآورد. خریداران نیز تنها با داشتن کد سهامداری میتوانند این اوراق را خریداری و خودرو دریافت کنند.

اگرچه قیمتها در بورس بالاتر از نرخ مصوب بود، اما همچنان پایینتر از قیمتهای بازار آزاد قرار داشت و برندگان اصلی خودروسازانی بودند که میتوانستند به سود منطقی دست یابند و از زیان خارج شوند.

شواهد عددی انتقال ثروت از دلالان به تولیدکننده و مصرفکننده بررسی روال معاملات در دوره ۲۸ اردیبهشت تا ۱۸ دی ۱۴۰۱ نشان میدهد که در نتیجه فروش ۳۴ هزار و ۸۱۶ خودرو در بورس کالا، حدود ۱۰ هزار و ۴۱۰ میلیارد تومان سود از جیب دلالان به سمت خودروسازان و خریداران منتقل شده است. این آمارها کارایی بورس کالا در توزیع عادلانه ثروت و کنترل قیمت را تأیید میکنند.

افق پیش رو و چالشهای احتمالی اکنون با ابراز تمایل ریاست جدید سازمان بورس برای از سرگیری عرضه خودرو، احتمال تحقق این امر بالا رفته است. با این حال، قطعاً این حرکت با مخالفت جدی و سنگاندازی از سوی مافیا و دلالان خودرو روبرو خواهد شد که منافع آنها در ساختار بازار آزاد فعلی تامین میشود.