مسمومیت آلومینیومی بیماران دیالیز صفاقی: ریشهیابی علل و پیامدهای فاجعه ثامن

مسمومیت آلومینیومی بیماران دیالیز صفاقی ریشهیابی علل و پیامدهای فاجعه ثامن, شرکت دارویی ثامن، وابسته به بنیاد منفعتوری موقوفات آستان قدس رضوی، تنها تولیدکننده محلولهای دیالیز صفاقی در ایران است. این شرکت که از سال ۱۳۷۱ فعالیت خود را آغاز کرده، طی ماههای اخیر در مرکز یک فاجعه پزشکی قرار گرفت.

بر اساس بررسیهای انجامشده، محمولههای آلوده به آلومینیوم از دیماه سال گذشته تا اردیبهشتماه جاری توزیع شده و باعث مسمومیت تعداد قابلتوجهی از بیماران شده است. ابعاد فاجعه و آمار فوتها رئیس انجمن نفرولوژی ایران اعلام کرده که حداقل ۱۰ بیمار در اثر مصرف این سرمها جان خود را از دست دادهاند. گزارشها حاکی از ۳ مورد فوت در تهران و ۴ مورد در اصفهان است.

علائم، علل، روشهای مقابله و درمان متخصصان برآورد میکنند که بین ۱۰ تا ۱۵ درصد بیماران دیالیز صفاقی در اصفهان دچار مسمومیت شدهاند. میزان آلودگی آلومینیوم در محلولهای معیوب بین ۵ تا ۱۰ برابر حد مجاز استاندارد برآورد شده است. نشانههای بالینی مسمومیت بیماران مبتلا با علائم متنوعی روبرو شدهاند که شامل گیجی، منگی، حواسپرتی، درد عضلانی، بیاشتهایی، تشنج و در موارد شدید، نیاز به ونتیلاتور و مراقبتهای تخصصی بوده است.

دکتر ایرج نجفی، استاد بازنشسته دانشگاه علوم پزشکی تهران و محقق برجسته دیالیز صفاقی، توضیح میدهد که این علائم بهصورت ناگهانی و در فاصله یک هفته تا ۱۰ روز پس از مصرف محلولهای آلوده ظاهر شدهاند. ریشهیابی منبع آلودگی تحقیقات نشان میدهد که شرکت ثامن از دیماه سال گذشته مواد اولیه بستهبندی را از شرکت لفافخزر در رشت تهیه کرده است. این شرکت نیز لاکتات سدیم مورد نیاز را از منبعی با ناخالصی بالا خریداری کرده بود.

جفی اشاره میکند که تا ۴-۵ سال پیش، وزارت بهداشت شرکت بکستر آمریکایی را به عنوان تامینکننده اصلی معارف کرده بود.

با تشدید تحریمها، شرکت ثامن موظف به همکاری با شرکتهای دانشبنیان داخلی شد. در حال حاضر تنها ۱۰ درصد نیاز کشور از شرکت فرزنیوس آلمان وارد میشود که تنها برای ۶۰ تا ۷۰ بیمار کافی است. در حال حاضر حدود ۶۰۰ بیمار دیالیز صفاقی در کشور ثبتنام کردهاند که در مقایسه با استانداردهای جهانی (۱۰ تا ۱۵ هزار نفر) بسیار کم است.

اقدامات انجامشده و راهحلهای پیشرو سازمان غذا و دارو در ۲۶ خردادماه آلودگی برخی تولیدات شرکت ثامن را تایید کرد.

متخصصان تأکید دارند که برای مدیریت بحران، باید ۱) ورود حجم بیشتری از سرمهای فرزنیوس و بکستر تسریع شود، ۲) بیماران مسموم بلافاصله بستری و تحت درمان شدید قرار گیرند، ۳) نتایج بررسیها به دستگاه قضا ارائه شود تا در صورت ثبوت تقصیر، اقدامات کیفری صورت گیرد. نیاز به پایش مداوم پیش از این نیز در سالهای گذشته موارد آلودگی در دیالیز خونی با فسفاتبایندرهای آلومینیومی گزارش شده بود.

دکتر نجفی هشدار میدهد که امکان پذیر است تعداد واقعی مسمومیتها بیشتر از آمارهای اعلامی باشد، زیرا بیماران با بیماریهای پایه مانند فشار خون و دیابت تحمل کمتری دارند. او توصیه میکند که پایش منظم آلومینیوم خون در بیماران دیالیزی بهصورت روتین اجرا شود.